Bij een stamceltransplantatie wordt de bloedfabriek van de patiënt vervangen door een gezonde bloedfabriek van een donor. Dit lijkt makkelijk, maar dat is het niet. Het is een zware behandeling en er zijn risico’s aan verbonden. Er zijn namelijk risico’s op infecties of op afstoting met nare gevolgen. Een besluit nemen is daarom erg moeilijk.

Volwassenen
Volwassen sikkelcelpatiënten kunnen voor een stamceltransplantatie terecht in Amsterdam UMC of Erasmus MC. Bij volwassen sikkelcelpatiënten is er een andere methode bij de voorbehandeling dan die bij kinderen wordt toegepast. Bij deze nieuwe vorm van transplantatie wordt geen chemokuur vooraf gegeven, maar immunoglobulinen met een lichte bestraling. Helaas is deze methode niet geschikt voor kinderen met sikkelcelziekte. In Nederland worden op dit moment alleen stamceltransplantaties bij volwassenen gedaan, wanneer er een stamceldonor is die HLA-identiek is. Dat is een broer of zus.

Kinderen
Stamcel/beenmergtransplantaties bij kinderen met sikkelcelziekte worden alleen gedaan in het Willem-Alexander Ziekenhuis (WAKZ) / LUMC in Leiden. De algehele conditie van de patiënt wordt eerst goed bekeken door de eigen kinderarts, die een verwijzing geeft naar het LUMC. Daar volgen gesprekken en een zeer uitgebreid lichamelijk onderzoek. Alle bevindingen en eventuele risico’s voor de patiënt worden goed uitgelegd. Als de kinderhematoloog de patiënt geschikt vindt voor een stamceltransplantatie, dan kan er gekeken worden naar een geschikte stamceldonor. Bij kinderen kan dat een broer of zus zijn (eerste keus), maar het kan ook een vader of moeder zijn óf zelfs een totaal vreemd iemand.

Een geschikte donor …

  • Broer of zus
    In elke lichaamscel zit een kenmerk met een bepaalde code, dat ook wel HLA typering wordt genoemd. Dit kun je ook zien als een soort streepjescode en deze is bij ieder mens anders. Een deel van dit HLA is afkomstig van de vader en een deel van de moeder. De reden dat een broer of zus van de patiënt, de beste donor kan zijn, is dat ze heel toevallig exact dezelfde streepjescode hebben gekregen van hun ouders. Ze kunnen dus een identieke HLA typering hebben. Dat is een perfecte match voor de kleinste kans op afstoting.
  • Iemand anders in de familie
    Als een broer of zus ‘niet’ geschikt is als donor, of er zijn geen broers of zussen, dan kan gekeken worden of er een geschikte donor is binnen de familie. Dat kan zijn een vader, moeder, tante, oom, neef of nicht. De kans dat er een geschikte donor is binnen de familie is wat kleiner. Vaak is de HLA typering niet helemaal exact hetzelfde (50% match), dit wordt HAPLO-identiek genoemd, maar ook dan kan een stamceltransplantatie worden overwogen. Dankzij steeds betere medicijnen, wordt dit steeds vaker met succes toegepast.
  • Wereldwijde stamceldonor-bank
    Als er binnen de familie ook geen geschikte stamceldonor is, dan kijkt Stichting Matchis (het Nederlands Centrum voor stamceldonoren) of er misschien een geschikte donor is in de wereldwijde stamceldonor-database. De kans op het vinden van iemand met exact dezelfde HLA typering is echter heel klein. Daarom kan het een tijd duren voor er een geschikte donor wordt gevonden.

In de witte bloedcellen zitten T-cellen die lichaamsvreemde cellen die als het ware continu alle lichaamscellen scannen op de zogenaamde streepjescode. Wanneer ze rare dingen tegenkomen willen ze die cellen afbreken. Daarom is het van belang dat het HLA van de donor zo veel mogelijk lijkt op die van de ontvanger.

Stel dat er een geschikte donor is….
Dan blijft de keuze moeilijk om wel of niet voor een stamceltransplantatie te kiezen.

Bekijk de video over stamceltransplantatie bij kinderen met sikkelcelziekte:
Dr. F. Smiers, kinderhematoloog, gespecialiseerd in stamceltransplantaties bij sikkelcelziekte en thalassemie, legt heel goed uit wat sikkelcelziekte precies is en helpt jou als patiënt of ouders van kinderen met sikkelcelziekte bij het maken van de moeilijke beslissing om wel of niet voor een stamceltransplantatie te kiezen. Dr F. Smiers doet alleen stamceltransplantaties bij kinderen. Het is geweldig uitgelegd in begrijpelijke taal voor jong en oud.